Tetrodotoxine

Tetrodotoxine is een sterk vergif dat wordt aangetroffen in een aantal zeer diverse soorten dieren, waaronder de kogelvis en een aantal andere vissen, de Californische salamander, en sommige padden (o.a. Atelopus boulengeri, Boulengers klompvoetkikker), de grote en de kleine blauwring-octopus (Hapalochlaena lunulata en Hapalochlaena maculata), zeesterren en krabben.

Het eten van kogelvis kan tot een snelle en onaangename dood leiden. Het gif van 1 kogelvis zou voldoende zijn om ongeveer 25 a 30 mensen mee te doden.

De oorsprong van het gif is onzeker; tot voor kort werd aangenomen dat de dieren het zelf maakten of uit hun voedsel concentreerden; recent is echter gerapporteerd dat verschillende soorten bacteriën het kunnen maken waaronder leden van de Vibrionaceae, Pseudomonassoorten en Photobacterium phosphoreum.

Het lijkt goed mogelijk dat dit ook de bron van het gif in de bovenstaande hogere dieren is. De dodelijke dosis is minimaal: de LD50 voor een muis is slechts 10 nanogram, wat omgerekend naar een mens zou neerkomen op ca. 40 microgram (0,04 milligram).

Symptomen

De symptomen zijn zeer goed bekend omdat fugu (kogelvis) in Japan een lekkernij is, die alleen door speciaal getrainde koks mag worden geserveerd, al gaat dit nog steeds soms mis. Een licht doof gevoel in lippen en tong ca 20 minuten - 3 uur na de maaltijd, vervolgens toenemende paresthesieëen in gelaat en ledematen, soms met het gevoel te drijven. Hoofdpijn, maagpijn, misselijkheid, diarree, en braken kunnen optreden. Hierna een toenemende verlamming met ademnood. De spraak raakt aangedaan, gevolgd door toevallen, soms bewustzijnsdaling en hartritmestoornissen. Het slachtoffer kan soms geheel verlamd zijn maar nog wel helder van geest tot kort voor de dood, die tussen 20 minuten en 8 uur na de vergiftinging intreedt, meestal na 4-6 uur.

Werkingsmechanisme

Tetrodotoxine blokkeert het natriumtransport van zenuwcellen, waardoor de zenuwgeleiding onderbroken wordt en verlamming optreedt.