Stikstofmonoxide

Stikstofmonoxide (systematische naam: stikstofmono-oxide) is een gas met de chemische formule NO. Het ontstaat onder andere bij verbrandingsprocessen in auto's en elektriciteitscentrales. Als het wordt opgelost in water, ontstaat er salpeterig zuur, HNO2 (te onderscheiden van salpeterzuur, HNO3). In de lucht reageert NO snel met zuurstof tot stikstofdioxide (NO2).

Stikstofmonoxide draagt bij aan luchtverontreiniging. Het draagt bij aan verzuring (door de reactie met water tot salpeterig zuur) en draagt bij aan de afbraak van de ozonlaag.

In de jaren 1980 werd ontdekt dat stikstofmonoxide een belangrijke biologische signaalstof is. Stikstofmonoxide werkt als intercellulaire signaalstof. In het centrale zenuwstelsel is NO een neurotransmitter, en in het autonome zenuwstelsel is NO een neurotransmitter die gladde spiercellen relaxeert, onder andere in het maagdarmkanaal en in de penis. In de bloedvaten wordt NO door de endotheelcellen aangemaakt als vasodilaterende stof. Sommige immuuncellen produceren grote hoeveelheden NO die toxisch zijn voor de onmiddellijke omgeving.

In 1992 werd NO door het blad Nature uitgeroepen tot molecule van het jaar. In 1998 werd de Nobelprijs voor de Fysiologie of Geneeskunde uitgereikt aan Ferid Murad, Robert F. Furchgott, en Louis Ignarro voor de ontdekking van de biologische signaalfunctie van NO.