Salpeterzuur

Salpeterzuur HNO3 is een sterk zuur dat veel technische toepassingen kent.

Men kan het zuur opgebouwd denken uit stikstofpentoxide N2O5 en water H2O. Het stikstof atoom is daarom in zijn hoogste oxidatie toestand (+5) en de verbinding is naast een sterk zuur ook een sterke oxidator.

Het is volledig mengbaar met water en dissocieert daarin:

HNO3 => H+ + NO3- Zouten van salpeterzuur worden nitraten genoemd. Zij zijn in het algemeen goed in water oplosbaar. Dit maakt salpeterzuur een uitstekend middel om metalen in oplossing te doen gaan. Bij onedele metalen is het het zure proton dat voor het in oplossing gaan verantwoordelijk is. Bij edelere metalen zoals koper is het de nitraatgroep die als oxidator optreedt.

Gebruik

Een metaal als goud gaat niet in oplossing in salpeterzuur, maar wel in een mengsel van salpeterzuur en zoutzuur, aqua regia (ook wel koningswater genoemd). Een mengsel van geconcentreerd zwavelzuur en salpeterzuur wordt nitreerzuur genoemd.

Verder:

bij raketten, als oxidator; grondstof (nitraat) voor springstof en kunstmeststof, na neutralisatie van het zuur met een base; als grondstof van zilvernitraat; onderdeel van koningswater; in verfstoffen en desinfecterende stoffen; na verestering o.a. celluloid; na oxidatie o.a. nylon.

Productie

De productie van salpeterzuur loopt tegenwoordig hoofdzakelijk volgens het Ostwald procédé. Eigenlijk was het Friedrich Kuhlman die in 1838 uitvond dat wanneer men ammoniak en lucht liet reageren in aanwezigheid van een platina katalysator, er NO werd gevormd wat de basis is voor salpeterzuur. Het was pas in 1906 dat Wilhelm Ostwald het proces op industriële schaal toepaste en de gevormde NO gassen absorbeerde in water ter vorming van salpeterzuur.