Botuline

Botuline (Clostridium botulinum-toxine, Botox) is een vergif geproduceerd door de bacterie Clostridium botulinum. Het is een eiwit dat op zenuwcellen werkt, en een van de giftigste stoffen die bekend zijn. De stof veroorzaakt botulisme.

Nadat het aanvankelijk wel werd gebruikt in de geneeskunde voor het verlichten van hinderlijke spastische verlammingen, is een nieuw toepassingsgebied in de cosmetische chirurgie gevonden, waar het door inspuiting wordt gebruikt om aangezichtsspieren selectief tijdelijk te verlammen en zo rimpelvorming te onderdrukken. Zo'n behandeling behoudt zijn werking gedurende ca. 3-4 maanden. De prijs die hiervoor wordt betaald is natuurlijk een minder expressief gelaat.

Botuline is een enzym dat een van de eiwitten afbreekt die het mogelijk maken dat zenuwcellen acetylcholine vrijmaken op de overgang van zenuw naar spier (de motorische eindplaat). Hierdoor kan de spier niet meer worden geactiveerd en ontstaat een slappe verlamming. Het toxine bestaat uit twee polypeptideketens, een 'zware keten' van 100 kd (kilodalton) die door een disulfidebinding gekoppeld is aan een lichte keten van 50 kd. Voor het uitschakelen van een motorische eindplaat is 1 molecuul botuline genoeg. Bij inademing van dit gif duurt het tot ongeveer 15 minuten voordat de verschijnselen beginnen. De meest voorkomende toedieningsweg is overigens via het maag-darmkanaal, in de vorm van bedorven eten. De dood treedt - bij ernstige vergiftiging- uiteindelijk in door verlamming van de ademhalingsspieren.

Vanwege deze extreme giftigheid is botuline een van de stoffen waar deskundigen in chemische/biologische oorlogsvoering zich zorgen over maken in verband met terroristische aanslagen. De bacterie komt wijd verbreid voor en is op zich niet moeilijk te kweken.