Blauwzuur

Blauwzuur is een uiterst giftige chemische verbinding van waterstof, koolstof en stikstof met de chemische formule HCN met tussen de C en de N een drievoudige binding. Blauwzuur ruikt naar amandelen; deze geur is vanwege de extreme giftigheid van blauwzuur een alarmsignaal in elk chemisch laboratorium.

Een verbinding die de CN-groep bevat is een cyanide. Er zijn organische zowel als anorganische cyaniden. Vanwege de relatief geringe elektronegativiteit van het cyanide hebben de anorganische verbindingen niet echt het karakter van zouten. Kalium-cyanide heet ook wel cyaankali.

Bij blootstelling van anorganische cyaniden aan zuren komt onmiddellijk blauwzuur vrij.

De acute giftigheid van blauwzuur komt doordat het door de longen snel in het bloed kan worden opgenomen, en in het hemoglobinemolecuul - dat in het bloed bedoeld is om zuurstof van de longen naar de rest van het lichaam te vervoeren - het cyanide de plaats van de zuurstofmoleculen kan innemen. Het vormt daar zo'n sterke verbinding met de heemgroep (wel 700 maal sterker dan zuurstof) dat het vrijwel niet meer los komt. Op deze manier kan het bloed geen zuurstof meer vervoeren en is een blootgestelde afhankelijk van de dosis al binnen enkele seconden bewusteloos, en treedt binnen enkele minuten de dood in. Dit is hetzelfde mechanisme als vergiftiging door koolmonoxide, maar vele malen sterker. Ook in andere eiwitmoleculen waarin heemgroepen rollen spelen kan cyanide tot een vergiftiging leiden, onder andere in de mitochondriën die in alle aerobe organismen worden gebruikt voor de dissimilatie met zuurstof.

De damp van blauwzuur mengt goed met de lucht en vormt gemakkelijk explosieve mengsels (explosief bij 5,6 tot 40 % lucht).

Blauwzuur wordt geproduceerd door een synthesegas (een mengsel van methaan en ammoniak) over een platina-katalysator te laten reageren tot blauwzuur en waterstofgas:

CH4 + NH3 -> HCN + 3H2

Blauwzuur kan explosief polymeriseren bij verwarming; om dit te vermijden mag het enkel gestabiliseerd worden opgeslagen. Als stabilisator kan mierenzuur of zwaveldioxide worden gebruikt.

Blauwzuur wordt in de industrie veelvuldig toegepast vanwege het feit dat veel metalen eenvoudig complexen met het cyanide vormen. Dit kan worden gebruikt voor zuiveren van metalen, oplossen van bepaalde metalen (al bij de mijn), maar ook omdat de complexen gewilde eigenschappen hebben. In de natuur komt blauwzuur ook in kleine hoeveelheden voor, bijvoorbeeld in pitten van sommige vruchten.